سرویسها
معرفی کتاب
1-ارزیابی علل حضور آمریکا در منطقه قفقاز جنوبی و تاثیر آن بر کامیابی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قفقاز 2- تصوف در اردبیل و قفقاز در دوران طریقت صفوی 3-صف آرایی غرب گرایان آذری در برابر موضع گیری های مسئولانه شخصیت های جمهوری اسلامی ایران 4- مبانی ، آثار و نتایج مهاجرت ایرانیان به قفقاز در آستانه مشروعیت 5-راهیرد سیاست خارجی ترکیه : منطقه اجدادی ، اتحاد اروپایی یا جهان عربی 6-توسعه اقتصادی و تاثیر آن بر توسعه سیاسی در کشور جمهوری آذربایجان از سال 1990 به بعد 7-جنگ های شیخ حیدر در قفقاز و نقش او در پیدایش دولت صفوی سخن سردبیر : ظهور و بروز هر گفتمانی نیازمند غیریت و پاد گفتمانهای دیگر است که در عرصه مجادلات فکری اندیشمندان حوزه علوم اجتماعی، سیاسی، تحلیل زبانی مورد کنکاش و سنجش اعتباری و اعتنائی قرار میگیرد. ظهور انقلاب اسلامی ایران در آغازین دهههای قرن 21 مهندسی جدیدی از گفتمان را در برابر تهاجمات فکری و فرهنگی نحله های لیبرالیستی، مارکسیستی و التقاطی ایجاد کرد تا بتواند قد خمیده چندین قرن اندیشههای اسلام راستین را مجدداً در افق فکری متفکران عرصه تحولات و دگرگونیهای سیاسی و اجتماعی از فرود به فراز برگرداند . اگر مسلمانان و مستضعفین تحت ضربات ظالمانه تبلیغات و غارت مفاهیم نهیلیستی ،ماتریالیستی ، سکولاریستی و اومانیستی قرار داشتند تا ادبیات غایتمندی، نیت مندی ومتافیزیکالی را از آنها سلب و در ساحت هستی شناختی ، معرفت شناختی و متدلوژی صرفاً گزارههای تبیینی و پوزیتیوستی را به عنوان قانون قطعی و حصری بجای هنجارهای تفسیری،معنوی افعالی،و رفتار فرهنگی انسان ملاک ادراک و سنجش قرار دهد به طوری که نظریات فرهنگی ، ارزشی و هنجاری با کمترین عنایت و توجه همراه شده با وقوع انقلاب اسلامی کلیه نظریات سیاسی و اقتصادی به چالش کشیده شد.و مؤلفه های فرهنگی و اعتقادی به عنوان یک پدیده چند وجهی و پیچیده در سطح تحلیل و نظریه پردازی اندیشمندان قرار گرفت. به قول ماکسیم رودِنسون(یهودی ضد صهیونیسم) اکنون عمر ناسیونالیسم و کمونیسم به سر رسیده و نوبت اسلام است. فروپاشی شوروی در دهه 90 میلادی باعث توسعه و تعمیق این سطح از اندیشه فرهنگی ، مذهبی در جغرافیای آسیای میانه و قفقاز گشته و روز به روز بر ضرورت هویت یابی ملل و اقوام این مناطق افزوده گشت. اما سیاستهای یکجانبه آمریکا و استراتژی هژمونیک نئومحافظه کاران با تصور اینکه رقیبی برای آنها در دنیا وجود ندارد و بایستی با عنایت به تئوری پایان تاریخ ، جایگاه و افکار سیاستهای لیبرالیستی را به جای هویت بومی و منطقه مسلمان نشین قفقاز و آسیای میانه نهادینه شود، سعی در انحراف فکری ملل این منطقه از گرایش به اسلام منحرف و توجه به سوی اندیشههای شکست خورده لیبرالیستی و دستاوردهای مدرنیسم فرهنگی و سیاسی را در دستور کار خود قرار دهند. امروز به برکت بیداری اسلامی و فوران امواج اندیشههای آزادیخواهانه و تسلیم ناپذیری ملت ایران تحت زعامت ولایت مطلقه امت سعی بلیغ بر این است که در قالب، نوشتار، همایشها و نشستهای علمی و فرهنگی و تاریخی بر میزان همگرایی دول همجوار جمهوری اسلامی ایران خصوصاً دول تازه به استقلال رسیده در آسیای میانه و قفقاز افزوده و عمق حوزه روشنگری و تعاملات ارتقا یابد. به بهانه گرامیداشت هفته دفاع مقدس ( 31 مین سالگرد تهاجم عراق علیه ایران اهل قلم و فرزانگان به پاس قدردانی از حیثیت ، عزت و سرمایههای ملی ( ولایت مداری ، شهادت طلبی ، ایثار، ظلم ستیزی ، عدالت خواهی ) در این شماره هدیهای به رسم بهانه ، بهاء مند نمودند که در آن به ترتیب بر تحلیل حضور آمریکا در منطقه قفقاز جنوبی و تأثیر آن بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ، تصوف در اردبیل و قفقاز ، مبانی و آثار و نتایج مهاجرت ایرانیان به قفقاز در آستانه مشروطیت راهبرد و سیاست خارجی ترکیه ، توسعه اقتصادی و تأثیر آن بر توسعه سیاسی در کشور آذربایجان ،جنگهای شیخ حیدر در قفقاز اشاره شده است. ضمناً مزید اطلاع فرهنگ دوستان کتاب شناسی توصیفی قفقاز ، سرزمین آذربایجان در جهان نما ، اطلاعات گردشگری قفقاز و گاه شمار حوزه قفقاز ، مورد مداقه قرار گرفته است. lkjpojgrojgorgergpkpkpمؤلف: محسن مرادیان . انتشارات موسسه ابرار معاصر تهران، کتاب برآورد استراتژیک . با ورود به قرن بیست و یکم، دولت، ملت یا نظامهای ملی با وجود به چالش کشیده شدن نقش بیبدیلشان در نظام بینالملل، هنوز مهمترین بازیگران این عرصه هستند و رویدادهای مهم جهان را نظامهای ملی رقم میزنند و به رغم ایجاد و گسترش نهادها و سازمانهای غیردولتی در سطح ملی، منطقهای و خصوصاً بینالمللی و تقویت نفوذ و قدرت آنان، هنوز میان قدرت و نفوذ چنین سازمانهایی، با وجود قدرت و نفوذ دولت، فاصلة قابل توجهی وجود دارد. اگرچه در حال حاضر، با توجه به انقلاب اطلاعات و ارتباطات، آشنایی با پدیدهها و مسائل مختلف از جمله مسائل مرتبط با امنیت (ملی و بینالمللی) نسبت به گذشته آسانتر شده است؛ اما شناخت دقیق که مستلزم تصمیمگیری صحیح و به موقع بوده و ضرورت اجتنابناپذیر دولتها و کشورها در جهان کنونی است، مشکلتر و پیچیدهتر گردیده است. در این خصوص، شناخت دولتها و کشورها و آشنایی مستمر با اهداف، سیاستها و برنامههای آنان به همراه توانمندیها و آسیبپذیریهایشان، از ابزارهای ضروری تصمیمگیری و تبیین برنامههای آتی هر کشور نسبت به دیگر کشورها یا مناطق مختلف جهان است. جمهوری اسلامی ایران به دلیل آنکه در یکی از مناطق پنجگانة استراتژیک جهان واقع شده و همچنین به لحاظ اهداف، علائق و منافع جهانی و نیز چالشها و تهدیدات موجود، جزو کشورهایی است که به شدت نیازمند شناخت کشورهای پیرامونی خویش و دیگر کشورهای مهم بازیگر صحنة نظام بینالملل هستند. در این راستا و برای تأمین این نیاز ضروری، تاکنون برخی سازمانها و مراکز مطالعاتی و تحقیقاتی، کارهای بسیاری (تحت عنوانهای مختلف) انجام دادهاند که هر کدام در جای خود قابل تقدیر است. مؤسسة تهران با توجه به اهمیت روزافزون تعمیق شناخت سیاستمداران، کارگزاران نظام سیاسی و همچنین محققان و علاقهمندان و به منظور ایجاد زمینة مناسب برای تدوین استراتژیهای امنیت ملی جمهوری اسلامی در برابر کشورهای هدف، پروژة برآورد استراتژیک کشورهای هدف را در دستور کار خود قرار داده است. برای اجرای این پروژه، ابتدا به کمک جمعی از متخصصان مسائل جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشورمان، الگوی برآورد استراتژیک کشورهای هدف، در هشت بخش و بیش از 1200 محور طراحی و تنظیم شد. این الگو، مبنای گردآوری اطلاعات و تحقیق پیرامون کشور هدف قرار داده شده است و بر این اساس، برخی از مهمترین کشورهای مرتبط با امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران در دستور کار مؤسسه قرار گرفت. کتاب برآورد استراتژیک ایالات متحده آمریکا (جلد اول) که شامل بخشهای سرزمینی و سیاسی آن کشور بود، در بهار 1381 منتشر گردید. بهدنبال آن، جلدهای نخست از برآوردهای استراتژیک اسرائیل، مصر، ژاپن، عربستان، پاکستان و آذربایجان انتشار یافت و هماکنون هشتمین کتاب از این مجموعه تحت عنوان برآورد استراتژیک ترکیه که شامل بخشهای سرزمینی، نظامی، اقتصادی و اجتماعی ـ فرهنگی این کشور است به کارشناسان و محققان این عرصه تقدیم میگردد. گلستان ارم نوشتۀ: عباسقلی آقا باكيخانوف . به سعي و اهتمام: عبدالكريم عليزاده،محمد آذرلي،اژدرعلي اصغرزاده، فاضل بابايف . ناشر: ادارۀ انتشارات علم، باكو . پس از اینکه دولت سوسیالیست روسیه، سرزمینهای اشغالی در شمال رودخانة ارس را که «اران» و «قراباغ» نامیده میشد، با نام جغرافیایی ساختگی «آذربایجان» شهرت داد و نامور ساخت، به کار جعل فرهنگ و تاریخ پرداخت. در سال 1923 در اجرای این منظور، مؤسسهای «آذربایجانیتدقیق و تتبعجمعیتی» با برنامههای وسیع در باکو تشکیل شد و برای پیشبرد مقاصد از میان 42 رشتة مختلف و تخصصی، بخشهای اتنوگرافی، تورکییات، تاریخ، فولکلور، موسیقی، زندگی عشایر و تاریخ زبان ترکی در آذربایجان جدید در این مؤسسه آغاز به کار کرد و نوشتههای مسئولان این بخشها برای چاپ در نشریة انجمن در اولویت قرار گرفت. نخستین شمارة نشریة «جمعیت تدقیق و تتبع» در 157 صفحه در سال 1926 در باکو به زبان روسی انتشار یافت، که مطالبی چون: 1. مقالة میششانیوف: «قبل از تاریخ آذربایجان و تمدن باستانی آرارات»؛ 2. پالخوموف: «مسئلة سرزمین آذربایجان»؛ 3. پروفسور میلر: «گزارش تحقیقات در منطقة تالش»، 4. ژیرقوف: «تدقیق در زبآنهای داغستان»؛ 5. سیسونف: «اهالی ترک آذربایجان در قرن 17»؛ 6. آشمازین: «زبان داغستان و شیوههای صرف و نحو آن.»؛ 7. چوبان زاده: «کنگرة تورکییات»؛ 8. زیفیلد: «گزارش فعالیت دوسالة جمعیت تدقیق آذربایجان» از اهمّ مقالات منتشرشده در آن است.چهارمین نشریة جمعیت تدقیق و تبتع آذربایجان «در سال 1926 به نام گلستان ارم، نوشتة عباسعلیآقا باکیخانوف (قدسی)، در 196 صفحه به زبان روسی در باکو انتشار یافت. مؤلف: احمد کاظمی انتشارات موسسه ابرار معاصر تهران، کتاب تخصصی با گذشت بیش از یک دهه از استقلال جمهوریهای قفقاز هنوز کتابی در مورد مقوله پیچیده امنیت و انواع آن در یکی از حساسترین نقاط جهان یعنی قفقاز تألیف نشده است. حال آنکه این کشور به لحاظ موقعیت سیاسی، اقتصادی، نظامی، فرهنگی، اجتماعی منحصر بهفرد آن، شاهد انواع ناامنی سیاسی، اقتصادی، نظامی، اجتماعی و زیستمحیطی است. قفقاز به عنوان منطقهای کوهستانی، تاریخی، افسانهای و چهار راهی بین شرق و غرب، اروپا و آسیا و شمال و جنوب شناخته میشود. در زمان جنگ سرد، منطقه قفقاز جزء مناطق درونی، دورافتاده و فراموششده بود. اما پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی، چهره ژئوپلیتیکی منطقه کاملاً تغییر یافت. بدین ترتیب، بازی بزرگ جدیدی کاملاً متفاوت از گذشته در منطقه شروع شد که هنوز قواعد آن بهویژه در بعد امنیتی شناخته نشده است. پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی، جنگهای منطقهای، نزاعهای قومی، چالشهای امنیتی و جابهجایی جمعیت و تصفیه قومی به طور گسترده در قفقاز (جنوبی) صورت گرفته است. عموماً منازعات قفقاز به واسطه سیاست کنترل و مدیریت بحران توسط کشورهای غربی بدون سرانجام به حالت تعلیق درآمده و هر کدام از آنها میتوانند مجدداً منشأ بروز ناآرامی در آینده شوند. از اینرو، بررسی مقوله امنیت در قفقاز بسیار مهم به نظر میرسد. «تات های ایران و قفقاز» اثر تازه ای است از دکتر علی عبدلی که از سوی انتشارات مهدی رضایی در 96 صفحه رقعی، با جلد شمیز چاپ و راهی بازار کتاب شده است. مطالب این اثر کم حجم اما پربار در 13 فصل با عناوین زیر تدوین گردیده است: جغرافیای تات، تاریخچه ی کلمه ی تات، تات و ایرانیان، ترکان شمالی، تات و مفاهیم آن، تات و تاجیک، تات و آذری، موقعیت کنونی تات، تات از نگاه دیگران، آذربایجان به روایت یک سند آذری، تات شناسی، پژوهش های منتشر شده در باره تات و آذری، تطبیق یک متن تاتی به لهجه های مختلف.چنان چه از سرفصل های یاد شده بالا پیداست، کتاب تات های ایران و قفقاز در نوع خود جامع ترین اثری است که تا کنون منتشر شده است و در آن به تاریخ، جامعه، جغرافیا، زبان و فرهنگ تات ها پرداخته شده است و با استناد به منابعی محکم ناگفته های مربوط به تات و تات زبان ها در یک مجموعه به رشته بیان و بررسیده شده است.... من در برابر سروش درون خود ، بسیار شرمنده ام . زیرا ، تنها آن شمار از خانواده ها نبودند که از حرب سازی و فرقه تراشی ما به دستور بیگانگان از میان رفتند ؛ بلکه مسیر زندگانی هزاران خانواده دیگر ، دگرگون شد و چه بسا ، آن ها را در غربت و در میهن ، به خاک سیاه نشاندند. دکتر نصرت الله جهانشاه لو افشارمعرفی نشریات
فصل نامه شماره 7 منتشر شد . در این شماره می خوانید : 1- رویکرد جدید ترکیه در قفقاز ؛ پیروزی از اصول برخاسته از«عمق استراتژیک» 2- عوامل همگرایی و واگرایی در روابط ایران با حوزه جنوبی قفقاز و ترکیه 3- سیاست نظامی شیخ جنید و شیخ حیدر در قفقاز ، در راستای گذر از طریقت به حکومت صفوی 4- مسلمانان و امنیت فرهنگی در اروپا 5- نظری بر آثار تاریخی اردبیل ، مشکین شهر ، نمین و نیر 5- امنیت در قفقاز بزرگ 6- بررسی بررسی اهداف و سیاست های ژئوپلیتیکی آمریکا در قفقاز
در شماره ششم این فصل نامه می خوانیم : 1- ارزیابی علل حضور آمریکا در منطقه قفقاز جنوبی و تاثیر آن بر کامیابی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قفقاز 2- تصوف در اردبیل و قفقاز در دوران طریقت صفوی 3- صف آرایی غرب گرایان آذری در برابر موضع گیری های مسئولانه شخصیت های جمهوری اسلامی ایران 4- مبانی ، آثار و نتایج مهاجرت ایرانیان به قفقاز در آستانه مشروعیت 5- راهیرد سیاست خارجی ترکیه : منطقه اجدادی ، اتحاد اروپایی یا جهان عربی 6- توسعه اقتصادی و تاثیر آن بر توسعه سیاسی در کشور جمهوری آذربایجان از سال 1990 به بعد 7- جنگ های شیخ حیدر در قفقاز و نقش او در پیدایش دولت صفوی
۳ بهمن ۱۳۹۰
نگاهی به زمینهها و ضرورتهای سر برآوردن احزاب مذهبی در فضای سیاسی روسیه
سنت وجود احزاب مذهبی یا منسوب به پیروان ادیان، در دموکراسی غربی، سنتی دیرپا و جا افتاده است. احزابی با عناوین دینی و مذهبی، در کشورهای اروپایی، عناوینی آشنا و مانوس برای فعالان سیاسی از یک سو و تحلیلگران و پژوهشگران دنیای سیاست از دیگر سوست. حزب دموکرات مسیحی آلمان، حزب اتحاد مسیحیان هلند، حزب دموکرات مسیحی سوئد و حزب میراث آمریکا در ایالات متحده از جمله احزابی هستند که ذیل احزاب مذهبی دستهبندی شده و کارویژههای خاص خود را در تعاملات سیاسی و رقابتهای احزاب کشورهای غربی ایفا مینمایند.
فارغ از تفاوتهایی آشکار که بین نظام سیاسی روسیه فعلی با ساز و کارهای دموکراسیهای غربی وجود دارد و در مواردی، مقایسه این نظام با آنچه در آن ساختارهای سیاسی روی میدهد را بیوجه و قیاسی معالفارق میسازد، بررسی تحلیلی و امکانسنجی شکلگیری این نوع احزاب، به ویژه پس از تحولات اخیر و صف بندیهای شکل گرفته در فضای سیاسی روسیهي امروز، در تکمیل و توسعه پازل آرایش سیاسی و رویکردهای اجتماعی این کشور مفید و موثر خواهد بود. اين زاويه نگاه علاقمندان و پژوهشگران سیاسی اجتماعی و فرهنگی کشور پهناور، متعدد الاقوام و کثیر المذاهب روسیه را به کار آمده و مفيد واقع خواهد شد.
فارغ از تفاوتهایی آشکار که بین نظام سیاسی روسیه فعلی با ساز و کارهای دموکراسیهای غربی وجود دارد و در مواردی، مقایسه این نظام با آنچه در آن ساختارهای سیاسی روی میدهد را بیوجه و قیاسی معالفارق میسازد، بررسی تحلیلی و امکانسنجی شکلگیری این نوع احزاب، به ویژه پس از تحولات اخیر و صف بندیهای شکل گرفته در فضای سیاسی روسیهي امروز، در تکمیل و توسعه پازل آرایش سیاسی و رویکردهای اجتماعی این کشور مفید و موثر خواهد بود. اين زاويه نگاه علاقمندان و پژوهشگران سیاسی اجتماعی و فرهنگی کشور پهناور، متعدد الاقوام و کثیر المذاهب روسیه را به کار آمده و مفيد واقع خواهد شد.
پيشينه
پس از انقلاب اکتبر و سرنگونی پادشاهی تزاری روسیه، که بنا به ماهیت ساختاری خود پیوندی وثیق با ارباب مذاهب و کلیسای رسمی روسیه داشت، در تمام دوران هفتاد و اندی ساله کمونیستی، ماهیت الحادی نظام حاکم، اجازه کمترین بروز و حضور سیاسی و اجتماعی به نمایندگان رسمیدین نمیداد. اندک گشایش و اغماضی نیز که در برههها و پارههایی از این دوران طولانی برای اهالی و پیروان مذهب فراهم میگشت، اساسا سرشت و ذاتی غیر سیاسی، فردگرایانه و بیهیچ ارتباطی با ساز و کارهای سیاسی و نظام اداره جامعه داشت. البته اقتضاء و طبع نظام سیاسی بر" افیون بودن دین برای تودهها " تاکید داشت و مبانی عقیدتی و ایدئولوژیک خود را بر نفی مقدسات و آنچه ماوراء الطبیعی است بنا نهاده بود.
لایههای درونی جامعه روس آنگونه که نظریه پردازان و ایدئولوگهای حزب میپنداشتند نبود. رسوخ عمیق باورهای مذهبی در جامعهای با ویژگیهای خاص روسیه و مهم تر از آن پیوند وثیق و بنیادین عناصر مذهبی با مبانی هویتی روسها، نقش و جایگاهی خاص را برای مذهب در روسیه پس از فروپاشی شوروی تعریف کرد. امروزه کمتر پژوهشگر و تحلیلگری است که از نقش مهم و اساسی مذهب ارتدکس روس (به منزله مهمترین نماینده مسیحیت ارتدکس در جهان امروز) در شاکله هویت روسی مغفول ماند و یا آن را، آنگونه که شایسته است، قدر نداند و بر صدر ننشاند.
این روند بازیابی جایگاه دین و نهادهای دینی در روسیه، در طی بیست سال پس از فروپاشی، با سرعتی قابل توجه، تداوم یافت و فضایی را در جامعه روسیه پدید آورد که بر هر ناظر بیطرف آشنا به گذشته الحادی شوروی، عجیب و شگفتی آور میآمد.به همان اندازه که در سطح مناسبات اقتصادی، گذار روسیه از نظام اقتصادی بسته سوسیالیستی و کمونیستی به سرمایه داری لجام گسیخته و ظهور و بروز الیگارشی خاص، عجیب و فراتر از تصور است (این خود نیازمند بحثی مستوفا و جداگانه است)، در سطح باورهای اجتماعی و اعتقادی نیز، رسوخ و نفوذ گسترده باورهای مذهبی، به ویژه در سطح جوانان، در روسیه امروز، غریب و باور نکردنی است.
گواه نزدیک این رویکرد دینی که عمدتا آمیخته به احساسات و ظواهر دینی و مذهبی است، ازدحام شدیدی بود که در ایام به نمایش گذاشتن کمربند حضرت مریم (س)[1] در کلیسای جامع شهر مسکو به وجود آمد. صفهای طویل مردمانی که چند روز منتظر میماندند تا دقایقی رخصت یابند و به زیارت این نماد دینی نائل شوند، در آن روزها، توجه هر ناظری در مسکو را به خود جلب میکرد و ناخودآگاه، این پرسش را فراروی وی قرار میداد که آیا این همان شهری است و اینان از همان مردمانی هستند که از اوایل قرن بیستم و تقریبا تا اواخر آن، طلیعه دار الحادیترین نظام سیاسی و حکومتی بودند و نفی هر نماد مقدس و غیر مادی و نامحسوس، سنگ بنای اعتقاد و باورشان را تشکیل میداد ؟
با ابتناء بر این شواهد و نمونههای عینی و نیز مطالعات اجتماعی، نظرسنجیها و رصدهای میدانی متعدد، تجدید حیات دینی و معنوی روسیه، میتواند مفروض هر بررسی و تحلیلی که در زمینه مناسبات دین و دولت و نقش آفرینی نهاد رسمیدین در تحولات و تطورات اجتماعی/ سیاسی این کشور انجام میشود قرار گیرد.
حضور عینی در عرصه اجتماع و سیاست
صرفنظر از پرچمداری کلیسای ارتدکس روسیه در موضوعاتی که به هر نحو، با مساله یا پدیدهای به نام "هویت روسی" یا "هویت اسلاو" مرتبط هستند و نقش آفرینیهای ارشادی/پدرمآبانه در تحولات سیاسی و اجتماعی، که تازهترین آن توصیه کریل اسقف اعظم مسکو و سراسر روسیه به احزاب و گروههای سیاسی درگیر در مسائل بعد از انتخابات دومای دولتی روسیه، که طرفین را به لزوم رعایت قانون و عدالت فراخواند، بود، چندی است گرایشی در کلیسای ارتدکس روسیه، معطوف به نقش آفرینی و حضور موثرتر در فضای سیاسی و تحولات جاری کشور، به منصه ظهور رسیده و به انحاء مختلف، بر ضرورت و لزوم شکل گیری حزبی مذهبی – با عنوان حزب ارتدکس مسیحی – تاکید مینماید.وسولود چاپلین، روحانی خبرساز کلیسای ارتدکس روس، که چهره رسانهای معروفی در روسیه دارد و به سبب مواضع خاص خود، مورد توجه مطبوعات و خبرگزاریهای روسیه است، صریح ترین و روشن ترین دیدگاه را در خصوص این نوع نگرش و دیدگاه رو به رشد در بخشی از جامعه روسیه داده است.
این روحانی روس که مدیریت بخش"روابط کلیسا و جامعه " کلیسای ارتدکس روسیه را برعهده داشته و فعالیت اجتماعی را یکی از شئون جدی روحانیت مسیحی میداند، در تازهترین موضع گیری خود که در وبلاگی[2] که از سوی طرفداران تشکیل حزب مسیحی ارتدکس در روسیه ایجاد گردیده، درج شده است، دوازدهم ژانویه سال جاری اعلام داشت که نقش آفرینی نهاد مذهب و کلیسا، الزاما به معنی تشکیل حزبی با عنوان و نماد مذهبی نیست. در عین حال وی در ادامه بحث خود، تاکید میکند که به نظر میرسد در سطح جامعه روس، احساس نیاز به شکلگیری و فعالیت احزابی از نوع دیگر ! فرا رسیده و بلافاصله ابراز میدارد که محدودیت قانونی ایجاد حزبی با نام و شعار مذهبی و دینی – که در قانون اساسی روسیه مورد تصریح قرار گرفته است – به معنی عدم امکان تاسیس احزابی با ماهیت مذهبی در روسیه نیست و مثال وی احزاب دموکرات مسیحی در اروپاست که با نام و عنوان احزاب عرفی پا به میدان مبارزه سیاسی میگذارند و یا در جهان اسلام، حزب عدالت و توسعه ترکیه، که اساسا حزبی مذهب بنیاد است، با پرچم و نامی غیرمذهبی پا به عرصه وجود گذاشته است. پدر چاپلین البته در ادامه نوشته خود، ناگزیر از طرح نگرانی خود از ورود کلیسا و نهاد دین در دسته بندیها و رقابتهای سیاسی میشود و آن را به نوعی با تقدس، رسالت همه گیر و جایگاه پدرمآبانه ارباب کلیسا در تنافر میبیند.
الگا کریشتانووسکایا رئیس انستیتو سیاست کاربردی روسیه و تحلیل گر سیاسی، نظری صریح تر دارد. وی در گفتگو با رادیو وستی روسیه، از وجود زمینههای لازم برای ایجاد و شکلگیری حزب ارتدکس مسیحی در روسیه خبر میدهد و میافزاید : " مهم ترین مساله امروز جامعه روسیه افسردگی اجتماعی است که در بین اقشار مختلف جامعه روسیه به چشم میخورد. کلیسا به عنوان نهادی دینی و معنوی، با ورود فعال به عرصه سیاست و بازگرداندن اعتماد مردم به سازوکارهای سیاسی جامعه، میتواند نقش آفرینی سازندهای در تغییر این نگرش اجتماعی در روسیه امروز داشته باشد".
وصف فضای سیاسی / اجتماعی روسیه با ویژگی افسردگی اجتماعی توسط تحلیلگر سیاسی این کشور که بیشک معطوف به نتایج انتخابات اخیر پارلمانی روسیه میباشد، رویه دیگری از چرایی حضور و نقشآفرینی حزبی مذهبی و متعلق به جریان کلیسایی در روسیه را نشان میدهد و آن بازگرداندن جایگاه و اعتماد به ساختار سیاسی در بین عموم جامعه که با رشدی روز افزون، به ارباب کلیسا و روحانیت مسیحی، روی میآورند و در همان حال، از میزان نقش آفرینی و حضور در عرصه و صحنه سیاسیشان کاسته میشود.
از این منظر، ورود نهاد دین، هرچند بنا به اقتضاء و ضروریات قانونی بدون پرچم و نام رسمیمذهب، مطلوب حاکمیت فعلی روسیه است که در آوردگاه انتخاباتی اخیر، هم با کاهش نسبی میزان مشارکت مردم در انتخابات مواجه بود و هم با شدتی بیشتر و چشمگیرتر، شاهد ریزش هواداران و آراء خود نسبت به انتخابات پیشین بود. طرفه آن که در این کاهش مقبولیت، شاهد افزایش اقبال عمومی به احزاب چپ گرا نیز بود که اساسا بر خلاف جریانات سیاسی محافظه کار، به طور سنتی، مخالف حضور و نقش آفرینی نهاد دین و جریانات مذهبی در ساختار سیاسی کشور هستند.
حزب اسلامیدر روسیه
کشور پهناور روسیه، سرزمینی متعدد الاقوام و متکثرالمذاهب است و بر اساس آمار و ارقام رسمی و غیر رسمی، مسلمانان روسیه، پس از مسیحیان ارتدکس، بزرگترین گروه مذهبی در این کشورند.شمار رو به افزونی مسلمانان که در نرخ بالای توالد و تناسلشان متجلی است، همراه با مجموعه وقایع و واقعیاتی که پرداختن به آنها مجالی دیگر و فرصتی فزونتر میطلبد، این گروه از ساکنان فدراسیون روسیه را به موضوعی مهم و قابل مطالعه از منظری و تاثیر گذار و تعیین کننده از منظری دیگر تبدیل کرده است.
فتح باب تاسیس حزب مذهبی در روسیه، جامعه مسلمانان این کشور را که با انبوهی از مسائل و مشکلات قومی، زبانی، اجتماعی، اقتصادی و بعضا هویتی دست به گریباناند، به صرافت شکل دادن ساختارهایی سیاسی در قالب احزاب مدرن امروزی خواهد انداخت تا در فضای متفاوتی از نقش آفرینیهای اجتماعی، مدافع حقوق این بخش از جامه امروز روسیه باشند. از این روست که همزمان با درگرفتن بحث ضرورت تاسیس حزب مسیحی ارتدکس در روسیه، موضوع ایجاد حزب اسلامی در روسیه نیز از سوی شخصیتها و فعالان اجتماعی و سیاسی مسلمانان روسیه طرح شده و به مجموعهای از نظرات و دیدگاههای متفاوت دامن زده است.
در این راستا، سایت اطلاع رسانی نسبتا پرمخاطب http://www.Ansar.rبه منظور رصد عملی افکار عمومیمسلمانان روسیه در خصوص ضرورت و بایستگی ایجاد و فعالیت حزب اسلامیدر روسیه، در ماه اکتبر سال گذشته نتایج نظرسنجی خود را با موضوع " آیا ایجاد حزب اسلامیدر روسیه ضرورت دارد ؟ " منتشر ساخت. بر اساس این نتایج اعلام شده، بیش از 40 درصد از شرکت کنندگان جای خالی حزبی اسلامی در بین احزاب روسیه را مشهود و ملموس دانسته و وجود آن را ضرورتی جدی برای کشور دانسته اند. 6 درصد ضمن اذعان به ضرورت این حزب، ایجاد و شکلگیری آن را مستلزم گذشت زمان دانسته اند.21 درصد با اذعان به ضرورت این حزب، تاسیس و شکل گیری آن را ناممکن دانسته و 6 درصد نیز اظهار داشته اند که حتی در صورت تحقق این امر، فقدان رهبری چنین حزب سیاسیای، مسالهای مهمتر و بزرگتر است. در بین پرسش شوندگان این نظر سنجی، تنها 16 درصد هیچ ضرورتی برای تشکیل حزب اسلامیدر روسیه قائل نبودهاند و 11 درصد از پاسخ دهندگان نیز، پاسخ این سوال را به نوع و چگونگی موردی حزب مذکور مرتبط دانسته اند.[3]
نتیجه گیری
الف ) با توجه به برخی ملزومات، اقتضائات و زمینههای موجود در جامعه همچنان عمیقا مذهبی روسیه که مظاهر و مصادیق آن روز به روز بیشتر به چشم میآید از یک سو و ضرورت سمت و سو دادن به گرایشها و احساسات مذهبی مردم در راستای اهداف سیاسی و در قالبهای تعریف شده و سازمانمند تشکیلاتی، به نظر میرسد، در آینده نه چندان دور، شاهد سر برآوردن حزب یا احزابی با گرایشهای مذهبی – ارتدکس مسیحی – در روسیه خواهیم بود. بدیهی است این تشکلها، بدون تصریح در نام و عنوان و نیز وابستگی رسمی به کلیسای ارتدکس روسیه، که همچنان به استمرار نقش آفرینی پدرسالارانه و از بالای خود در تحولات سیاسی کشور اصرار دارد، ایجاد خواهند شد.
ب) حضور حزبی با رویکرد و سمت و سوی مذهبی (مسیحی) در روسیه، فتح بابی برای نقش آفرینی دیگر مذاهب و ادیان در این کشور خواهد بود. در این راستا، مسلمانان روسیه، با عنایت به جایگاه، وزن، اهمیت و شمار هم کیشان خود، دست بالا را در بین پیروان مذاهب روسیه خواهند داشت. این فرآیند، اگر به تاسیس حزبی اسلامی در روسیه بیانجامد، تعامل و ایفای نقش آنان در عرصههای متنوع و فراگیر سیاست در فدراسیون روسیه را وارد مرحلهای جدید خواهد ساخت. نقش آفرینیای که بی تردید، آثار و نتایج ویژه خود را در عرصههای داخلی و بین المللی روسیه در پی خواهد داشت.
منابع:
1– کمربند مقدس حضرت مریم که در صومعه "واتوپد" در کوه مقدس "آفون " یونان نگهداری میشود از 20 اکتبر تا 21 نوامبر سال جاری در کلیسای جامع عیسی منجی مسکو به صورت شبانه روزی برای مومنان و معتقدان به نمایش گذارده شد و صف چندین کیلومتری علاقمندان به زیارت این کمربند، آن روزهای مرکزشهر مسکو را دیدنی ساخته بود.
2 – وبلاگ "Православная политика" یا "سیاست ارتدکس مسیحی " با آدرس http://top.oprf.ru/blogs/204/6204.htmlتوسط طرفداران ایجاد و حضور حزب سیاسی کلیسایی در فضای سیاسی روسیه راه اندازی شده است .
نويسنده: سید حسین طباطبایی، وابسته فرهنگی و معاون رایزنی ايران در روسیه
19 مرتبه بازدید